Tính minh bạch và thành bại của doanh nghiệp: Góc nhìn từ trường hợp của Zenefits

17/06/2019

Khi tính minh bạch đóng vai trò là “cơ quan” sống còn cho các doanh nghiệp trong cuộc chơi kinh doanh

Base Resources - Cơ hội kinh doanh nhiều, nhân tài cũng không hề thiếu, hiển nhiên các startup đang có đầy đủ những điều kiện lý tưởng để trỗi dậy trong thời đại hiện nay. Tuy nhiên, phía sau ánh mắt ngưỡng mộ và những câu chuyện truyền cảm hứng thành công, mặt tối của sự bùng nổ về số lượng startup là sự thất bại có phần chóng vánh của 90% các đơn vị mới thành lập!

 

Ngoài vấn đề muôn thuở về tài chính hay quản trị, một trong những lý do khiến các doanh nghiệp non trẻ sớm đi vào cảnh lao đao chính là bài toán về văn hóa doanh nghiệp. Dưới  đây, chúng ta có 2 câu chuyện cần phải cân nhắc, nhất là với những doanh nghiệp đang tham vọng hướng tới một văn hóa “nảy lửa” như các startup vẫn thường có. 

 

Zenefits, đã từng là một startup tiềm năng trong lĩnh vực môi giới bảo hiểm y tế ở Mỹ, với giá trị ước tính lên tới 4,5 tỷ đô la. Hiên ngang ngay tại thung lũng Silicon là thế, nhưng vào mùa thu năm 2017, một nửa giá trị của công ty đã bốc hơi (đến 2, 2 tỷ đô) với bê bối sử dụng phần mềm để “luồn lách” qua các khâu giải quyết thủ tục pháp lý và cấp phép. 

 

Cũng là một startup đình đám, Netflix, với thế mạnh cung cấp các dịch vụ truyền hình trực tuyến, lại chưa từng “nhúng chàm”. Không những thế, họ còn sở hữu mức tăng trưởng đáng ngưỡng mộ và đang dần đe dọa “xóa sổ” các kênh chương trình truyền thống.

 

Vậy đâu là điểm khác biệt giữa Netflix và Zenefits? Câu trả lời không gì khác chính là yếu tố minh bạch trong các hoạt động vận hành. Trong bài viết dưới đây, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về khía cạnh văn hóa độc hại đang dần giết chết các startup tiềm năng, cũng như sẻ chia những giá trị mà một công ty khởi nghiệp cần hướng đến.

 

Văn hóa độc hại, thiếu minh bạch đã khiến Zenefits sụp đổ như thế nào?

 

Khi nhắc tới khía cạnh văn hóa độc hại, thiếu minh bạch trong các đơn vị khởi nghiệp, trường hợp của Zenefits có lẽ sẽ trở thành một minh chứng tiêu biểu nhất. Cho tới ngày nay, thứ môi trường của doanh nghiệp này vẫn bị những cựu nhân viên mô tả là “lọc lừa, hỗn loạn và đầy rẫy những sai lầm”. 

 

Ngay từ khi mới thành lập, Zenefits đã chỉ xây dựng những giá trị cốt lõi của mình tập trung vào hoạt động tăng trưởng. Parker Conrad, founder kiêm CEO của công ty đã định nghĩa thành công của Zenefits không gì khác ngoài “doanh thu cao và lợi nhuận vượt trội”. Và mindset này thậm chí còn được chống lưng bởi Andreesen Horowitz, nhà đầu tư mạo hiểm của công ty. Ông liên tục đặt ra những mức KPI không tưởng, đồng thời bành trướng bộ phận sales để phục vụ chúng.

 

van-hoa-doc-hai-01

 

Chính giá trị sai lầm đó là nguyên do đẩy Zenefits vào tình trạng hỗn loạn sau này.

 

Chỉ trong 9 tháng đầu năm 2015, số nhân sự của Zenefits đã tăng lên gấp 3 lần! Họ hoạt động không ngừng nghỉ từ 12 đến 13 tiếng một ngày với triết lý “Ready, Fire, Aim!” (Tạm dịch: Tiền trảm hậu tấu). Triết lý này thể hiện ở những hành vi liều lĩnh (nhưng được lãnh đạo khuyến khích) của nhân viên. Họ sẵn sàng nói dối với khách hàng tiềm năng chỉ để tiêu thụ các gói sản phẩm của công ty.

 

Về phía đội ngũ những nhà điều hành, triết lý này thể hiện ở việc họ dành phần lớn thời gian và tiền bạc tập trung vào việc “luồn lách” quy định của chính phủ, thay vì xây dựng những chiến lược phát triển bền vững. 

 

Việc vận hành của Zenefits cũng không mấy khả quan khi những quy trình tuyển dụng và đào tạo tỏ ra hết sức hời hợt. Thậm chí, con đường nghề nghiệp của Zenefits cũng khá kệch cỡm, khi chỉ cần nhân viên có doanh số cao, họ sẽ được thăng chức, bất chấp những yếu kém trong kinh nghiệm và kỹ năng quản lý.

 

Chính đường lối phát triển sai lầm này đã khiến Zenefits không thể từ một startup tiềm năng trở thành một doanh nghiệp tầm cỡ. Sau thời gian đầu hoạt động bùng nổ, Zenefits rơi vào quỹ đạo sụp đổ từ cuối năm 2015. 

 

Bầu không khí ảm đạm nhanh chóng bao trùm công ty sau khi bê bối sử dụng phần mềm (do chính CEO Conrad lập trình) để “ăn gian” các quy định về bảo hiểm của nhà nước bị vạch trần. Đến đầu năm 2016, Zenefits gặp phải khủng hoảng nghiêm trọng, khi buộc phải xả thải 17% nhân sự (~205 người), bao gồm cả Conrad và các đồng sự cao cấp.

 

CEO mới của Zenefits, David Sacks thừa nhận:

 

“Chính thứ văn hóa vì lợi nhuận, chèn ép nhân viên làm những điều sai trái chỉ để đạt được mục đích đã đưa công ty rơi vào khủng hoảng. Chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để kiểm soát và cải thiện lại tình hình.”.

 

Trong một động thái mới nhất, công ty đã thay đổi triết lý làm việc cũ (“Ready, Fire, Aim!”) thành “Operate with Integrity” (Tạm dịch: Hoạt động với sự liêm chính).

 

 

Netflix và tấm gương phát triển “liêm chính” cho các startup tiềm năng

 

Trái ngược với trường hợp của Zenefits, hoạt động kinh doanh của Netflix lại vô cùng thăng hoa nhờ sự chống lưng của một nền văn hóa với nòng cốt là tính minh bạch. 

 

Đi sâu vào văn hóa của Netflix, rõ ràng công ty đã đưa ra những lựa chọn rất khác so với Zenefits trong quá trình khởi nghiệp của mình.

 

van-hoa-doc-hai-02

 

Nếu như Zenefits xây dựng văn hóa xoay quanh việc tăng trưởng doanh thu, khuyến khích nhân viên lách luật và lừa dối khách hàng, thì Netflix lại tạo ra một bầu không khí minh bạch, nơi mỗi người được tạo động lực làm những việc mình cho là đúng, thẳng thắn chia sẻ quan điểm cá nhân với cấp trên và đồng nghiệp.

 

Trong các hoạt động và quy trình làm việc thường nhật, nhân viên Netflix có quyền tự do tiếp cận thông tin và trau dồi kỹ năng, nhưng đồng thời cũng buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt những ranh giới rõ ràng về đạo đức làm việc, an toàn lao động và bảo mật dữ liệu. Họ đề cao tin thần đoàn kết, ưu tiên nhân viên hoạt động theo đội nhóm và sẵn sàng loại bỏ những “brilliant jerk” (người có tài nhưng không có đức).

 

Startup này còn nổi tiếng với chế độ lương thưởng vô cùng rõ ràng, cũng như thuộc top đầu trong các doanh nghiệp tại thung lũng Silicon. Mọi hình thức chi trả tiền công tại doanh nghiệp đều được phổ biến rộng rãi, thậm chí, nhân viên còn có quyền lựa chọn thanh toán thu nhập dưới hình thức tiền mặt hay cổ phiếu công ty.

 

Chính nhờ sự minh bạch này, như một kết quả tất yếu, Netflix đã tăng ​​doanh thu của mình lên gấp đôi trong 5 năm gần đây. Cơ sở người dùng của họ lên gấp ba và thu nhập ròng “nhảy vọt” từ 17 triệu đô la lên 186 triệu đô la. Thậm chí, so với thời điểm năm 2014, giá cổ phiếu của Netflix đã tăng lên gấp mười lần.

 

Những thành công này cho thấy tại sao văn hóa doanh nghiệp, cụ thể hơn là tính minh bạch, chính là la bàn của một doanh nghiệp trong chặng đường kinh doanh.

 

Bài học: Sự thành bại của doanh nghiệp nằm chính văn hóa tiếp cận hoạt động kinh doanh của họ, mà trong đó, tính minh bạch là yếu tố then chốt

 

 Nhìn chung, để phát triển văn hóa doanh nghiệp vững mạnh, với nòng cốt là tính minh bạch như Netflix, doanh nghiệp phải tập trung xây dựng được 6 khối giá trị  liên kết chặt chẽ với nhau, bao gồm:

 

van-hoa-doc-hai-03

 

Sáu khối giá trị này có mối liên kết và tương quan chặt chẽ, nên chỉ cần thiếu 1 trong 6, việc xây dựng tinh thần minh bạch trong doanh nghiệp cũng có thể chuyển biến theo chiều hướng tiêu cực.

 

Điển hình như trường hợp Zenefits, chính giá trị cốt lõi lệch lạc, chỉ tập trung vào lợi nhuận của họ đã xây dựng nên một định nghĩa về thành công sai lầm. Việc này đồng thời cũng khiến quy trình làm việc của họ thiếu đi tính minh bạch, tạo ra một môi trường lọc lừa nơi hành vi của nhân viên và lãnh đạo chỉ toàn những toan tính “độc hại”. Những con số được “dát vàng” trên thước đo định giá cuối cùng cũng chẳng có nghĩa lý gì khi bộ máy công ty đã mục ruỗng ngay từ bên trong.

 

Thay vì xây dựng một thứ văn hóa hung hăng và liều lĩnh như Zenefits (và cũng là thứ văn hóa thường thấy ở các startup non trẻ), Netflix đã có những bước tiến ngoạn mục nhờ cân bằng giữa việc tăng trưởng và lồng ghép 6 yếu tố văn hóa vào trong thành công chung. Đây là một nước cờ mà mọi startup cần phải học hỏi, để từng bước trưởng thành hóa doanh nghiệp của mình, tiến gần hơn tới vị thế một công ty lớn mạnh, bền vững.

 

Tạm kết

 

Một startup muốn phát triển, phải là một startup có sự chuẩn bị kỹ càng về mặt chiến lược dài hạn, hơn là chỉ chăm chăm đi theo tiếng gọi của lợi ích trước mắt. Cú ngã ngựa điếng người của Zenefits sẽ là bài học cảnh tỉnh dành cho những doanh nhân khởi nghiệp non trẻ, hay thậm chí cả những tổ chức lâu năm, vẫn còn đang coi thường yếu tố văn hóa, tinh thần minh bạch trong doanh nghiệp.

 

Tài liệu tham khảo:

What Silicon Valley gets wrong (and right) about culture, Jay Rao, Quartz at Work, 2018
 

Bên cạnh các bài blog chất lượng, Cộng đồng HR 4.0 | Base People còn đem tới các bạn những số tạp chí online được biên soạn kĩ lưỡng với hàm lượng kiến thức sâu rộng, phục vụ thiết thực cho công việc hàng ngày của những người làm tuyển dụng-nhân sự và quản lý doanh nghiệp.

 

Download miễn phí E-book công thức xây dưng văn hóa doanh nghiệp chỉ với 1 click tại đây.

Từ khóa

Bài viết liên quan

Mẫu công văn: Quy định sử dụng internet trong doanh nghiệp (dùng được ngay)

Nhằm tạo ra một môi trường làm việc văn minh và tin cậy, đã đến lúc bạn sử dụng bản mẫu này để ban hành quy định sử dụng internet cho nhân viên trong doanh nghiệp!

Muốn thay đổi văn hóa doanh nghiệp: Hãy thay đổi các buổi họp trước tiên

Hãy dừng lại một phút để nhớ lại các buổi họp của công ty bạn - rồi đọc bài viết này và xem cách mà các buổi họp đã tác động đến văn hóa doanh nghiệp như thế nào.

Quy trình 3 bước: Làm thế nào để đưa giá trị cốt lõi vào thực tế doanh nghiệp?

“Ồ, công ty kia phát ngôn thì hay lắm, nhưng thực ra nói một đằng làm một nẻo!” Nếu bạn không muốn đó là cái nhìn của mọi người - khách hàng, đối tác và cả nhân viên - về doanh nghiệp của bạn, hãy nghiêm túc suy nghĩ về cách biến các giá trị cốt lõi trên giấy thành các chính sách, hành động thực tế nhất có thể.

Đăng ký nhận bản tin