Văn hóa độc hại có thể giết chết doanh nghiệp như thế nào: Góc nhìn từ trường hợp của Zenefits

17/06/2019

Văn hóa làm việc là một con dao 2 lưỡi: Thành bại của doanh nghiệp đều phụ thuộc vào cách họ sử dụng con dao đó như thế nào.

Base Resources - Thung lũng Silicon vẫn thường được nhìn vào với những ánh mắt ngưỡng mộ, nơi đâu đâu cũng là những câu chuyện truyền cảm hứng. Nhưng để nói về văn hóa doanh nghiệp, ở đây chúng ta có 2 câu chuyện cần phải cân nhắc, nhất là với những bên đang tham vọng hướng tới một văn hóa “nảy lửa” như các startup vẫn thường có.

 

Zenefits, đã từng là một startup tiềm năng trong lĩnh vực môi giới bảo hiểm y tế ở Mỹ, với giá trị ước tính lên tới 4,5 tỷ đô la. Hiên ngang ngay tại thung lũng Silicon là thế, nhưng vào mùa thu năm 2017, một nửa giá trị của công ty đã bốc hơi (đến 2, 2 tỷ đô) với bê bối sử dụng phần mềm để “luồn lách” qua các khâu giải quyết thủ tục pháp lý và cấp phép.

 

Cũng là một startup đình đám, Netflix, với thế mạnh cung cấp các dịch vụ truyền hình trực tuyến, lại chưa từng “nhúng chàm”. Không những thế, họ còn sở hữu mức tăng trưởng đáng ngưỡng mộ và đang dần đe dọa “xóa sổ” các kênh chương trình truyền thống.

 

Vậy đâu là điểm khác biệt giữa Netflix và Zenefits? Câu trả lời không gì khác chính là yếu tố văn hóa làm việc. Trong bài viết dưới đây, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về những khía cạnh văn hóa độc hại đang dần giết chết các startup tiềm năng, cũng như sẻ chia những giá trị mà một công ty khởi nghiệp cần hướng đến.

 

Văn hóa độc hại đã khiến Zenefits sụp đổ như thế nào?

 

Một trong những cách tốt nhất để tìm hiểu những khía cạnh độc hại trong văn hóa khởi nghiệp là phân tích trường hợp của Zenefits, với thứ môi trường được những cựu nhân viên mô tả là “lọc lừa, hỗn loạn và đầy rẫy những sai lầm”.

 

Ngay từ khi mới thành lập, Zenefits đã chỉ xây dựng những giá trị cốt lõi của mình tập trung vào hoạt động tăng trưởng. Parker Conrad, founder kiêm CEO của công ty đã định nghĩa thành công của Zenefits không gì khác ngoài “doanh thu cao và lợi nhuận vượt trội”. Và mindset này thậm chí còn được chống lưng bởi Andreesen Horowitz, nhà đầu tư mạo hiểm của công ty. Ông liên tục đặt ra những mức KPI không tưởng, đồng thời bành trướng bộ phận sales để phục vụ chúng.

 

van-hoa-doc-hai-01

Chân dung Parker Conrad - Nhà sáng lập kiêm "kẻ hủy diệt" Zenefits 

 

Chính giá trị sai lầm đó là nguyên do đẩy Zenefits vào tình trạng hỗn loạn sau này.

 

Chỉ trong 9 tháng đầu năm 2015, số nhân sự của Zenefits đã tăng lên gấp 3 lần! Họ hoạt động không ngừng nghỉ từ 12 đến 13 tiếng một ngày với triết lý “Ready, Fire, Aim!” (Tạm dịch: Tiền trảm hậu tấu). Triết lý này thể hiện ở những hành vi liều lĩnh (nhưng được lãnh đạo khuyến khích) của nhân viên. Họ sẵn sàng nói dối với khách hàng tiềm năng chỉ để tiêu thụ các gói sản phẩm của công ty.

 

Về phía đội ngũ những nhà điều hành, triết lý này thể hiện ở việc họ dành phần lớn thời gian và tiền bạc tập trung vào việc “luồn lách” các quy định nhà nước để tăng trưởng, thay vì xây dựng những chiến lược phát triển bền vững.

 

Chính sự thiếu sót này khiến Zenefits không thể từ một startup tiềm năng trưởng thành lên một doanh nghiệp tầm cỡ. Bởi sẽ chẳng có công ty nào hoạt động với quy mô nhân sự cả nghìn người nhưng vẫn không có nhân viên lễ tân, IT hay phòng nhân sự. Việc vận hành của Zenefits cũng không mấy khả quan khi những quy trình tuyển dụng và đào tạo tỏ ra hết sức hời hợt. Thậm chí, con đường nghề nghiệp của Zenefits cũng khá kệch cỡm, khi chỉ cần nhân viên có doanh số cao, họ sẽ được thăng chức, bất chấp những yếu kém trong kinh nghiệm và kỹ năng quản lý.

 

Sau thời gian đầu hoạt động bùng nổ, Zenefits rơi vào quỹ đạo sụp đổ từ cuối năm 2015. Thất bại trong việc bán sản phẩm cho những tập đoàn hàng đầu do quy trình kinh doanh lỏng lẻo, kèm theo đó là bê bối sử dụng phần mềm (do chính CEO Conrad lập trình) để “ăn gian” các quy định về bảo hiểm của nhà nước, khiến bầu không khí thất bại dần bao trùm lên toàn bộ công ty. Đỉnh điểm là vào đầu năm 2016, Zenefits buộc phải sa thải 17% nhân sự (~205 người), bao gồm cả Conrad và các đồng sự cao cấp.

 

CEO mới của Zenefits, David Sacks thừa nhận:

 

“Chính thứ văn hóa vì lợi nhuận, chèn ép nhân viên làm những điều sai trái chỉ để đạt được mục đích đã đưa công ty rơi vào khủng hoảng. Chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để kiểm soát và cải thiện lại tình hình.”.

 

Trong một động thái mới nhất, công ty đã thay đổi triết lý làm việc cũ (“Ready, Fire, Aim!”) thành “Operate with Integrity” (Tạm dịch: Hoạt động với sự liêm chính).

 

 

Netflix và tấm gương xây dựng văn hóa cho các startup tiềm năng

 

Trái ngược với trường hợp của Zenefits, hoạt động kinh doanh của Netflix lại vô cùng thăng hoa nhờ sự chống lưng của một nền văn hóa doanh nghiệp vững mạnh. Bài giảng “Netflix Culture: Freedom and Responsibility” (Tạm dịch: Văn hóa Netflix: Tự do và Trách nhiệm) sau khi tạo được cú hích với 17 triệu lượt theo dõi, đã trở thành kim chỉ nam cho nhiều doanh nghiệp tại thung lũng Silicon như Virgin Group hay Hubspot.

 

van-hoa-doc-hai-02

Reed Hastings - CEO Netflix trong một buổi thuyết trình về văn hóa của startup nổi tiếng này

 

Đi sâu vào văn hóa của Netflix, rõ ràng công ty đã đưa ra những lựa chọn rất khác so với Zenefits trong quá trình khởi nghiệp của mình.

 

Nếu như Zenefits xây dựng văn hóa xoay quanh việc tăng trưởng doanh thu, khuyến khích nhân viên lách luật và lừa dối khách hàng, thì Netflix lại tạo ra một bầu không khí minh bạch, nơi mỗi người được tạo động lực làm những việc mình cho là đúng, thẳng thắn chia sẻ quan điểm cá nhân với cấp trên và đồng nghiệp.

 

Trái ngược với Zenefits, nơi nhân viên làm việc trong rối loạn và không có quy trình nhất quán, Netflix đầu tư rất nhiều tiềm lực để xây dựng một bộ máy hoạt động vô cùng trơn tru, hiệu quả. Nhân viên có quyền tự do tiếp cận thông tin và trau dồi kỹ năng để làm việc, nhưng đồng thời họ cũng buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt những ranh giới rõ ràng về đạo đức làm việc, an toàn lao động và bảo mật thông tin.

 

Trong khi Zenefits định nghĩa thành công dựa trên giá trị và doanh thu, thì tuyển dụng và giữ chân nhân tài mới là mối quan tâm hàng đầu của Netflix. Startup này nổi tiếng với chế độ lương thưởng thuộc top đầu trong các doanh nghiệp tại thung lũng Silicon, thậm chí, nhân viên còn được lựa chọn việc thanh toán dưới hình thức tiền mặt hay cổ phiếu công ty. Ngoài ra, văn hóa tại đây cũng đề cao tinh thần làm việc đoàn kết, ưu tiên nhân viên hoạt động theo đội nhóm và sẵn sàng loại bỏ những “brilliant jerk” (người có tài nhưng không có đức).

 

Như một kết quả tất yếu, trong 5 năm vừa qua, Netflix đã tăng ​​doanh thu của mình lên gấp đôi, cơ sở người dùng lên gấp ba và thu nhập ròng “nhảy vọt” từ 17 triệu đô la lên 186 triệu đô la. Thậm chí, so với thời điểm năm 2014, giá cổ phiếu của Netflix đã tăng lên gấp mười lần. Những thành công này cho thấy tại sao tuyên ngôn văn hóa chính là la bàn của một doanh nghiệp trong chặng đường kinh doanh.

 

Bài học: Văn hóa quyết định sự thành bại của doanh nghiệp.

 

Nếu như trước đây, văn hóa thường được hiểu như một khái niệm mơ hồ và khó đánh giá, thì các nghiên cứu học thuật giờ đây đã có thể khái quát hóa chúng thành một bộ khung để tất cả có thể định nghĩa và hiểu được.

 

Nhìn chung, văn hóa công ty bao gồm 6 khối giá trị được xây dựng liên kết với nhau, bao gồm:

 

  • Tài nguyên: là những nguồn lực tài sản mà một công ty có thể phát triển, đồng thời mua và bán, như khách hàng, sản phẩm, nhân viên, công cụ và tiền mặt

 

  • Quy trình: là những cách thức kết hợp và chuyển đổi các nguồn lực để tạo ra giá trị cho khách hàng và công ty, bao gồm việc lập ngân sách, tuyển dụng, R & D, bán hàng và tiếp thị

 

  • Thành công: là định nghĩa của ban lãnh đạo và nhân viên về mục tiêu của doanh nghiệp, phải được liên kết với  những hình thức đo lường, công nhận và khen thưởng khi hoàn thành mục tiêu

 

  • Giá trị: là những khía cạnh được xây dựng để làm nền tảng cho mọi hoạt động của doanh nghiệp, như niềm tin, đạo đức, và chuẩn mực

 

  • Hành vi: là cách thức mọi người trong doanh nghiệp, từ ban lãnh đạo đến nhân viên, hoạt động dựa trên giá trị của doanh nghiệp

 

  • Môi trường: là yếu tố về tình trạng và chất lượng của môi trường làm việc trong doanh nghiệp

 

Muốn xây dựng được một nền văn hóa đủ tốt, doanh nghiệp buộc phải dựa trên nền tảng của 6 khối giá trị này. Chúng có mối liên kết và tương quan chặt chẽ, nên chỉ cần thiếu 1 trong 6, văn hóa doanh nghiệp cũng có thể chuyển biến theo hướng tiêu cực nhất nhanh.

 

Điển hình như trường hợp Zenefits, chính giá trị cốt lõi lệch lạc, chỉ tập trung vào lợi nhuận của họ đã xây dựng nên một định nghĩa về thành công sai lầm. Việc này đồng thời cũng khiến quy trình làm việc của họ thiếu đi tính minh bạch, tạo ra một môi trường lọc lừa nơi hành vi của nhân viên và lãnh đạo chỉ toàn những toan tính “độc hại”. Những con số được “dát vàng” trên thước đo định giá cuối cùng cũng chẳng có nghĩa lý gì khi bộ máy công ty đã mục ruỗng ngay từ bên trong.

 

Thay vì xây dựng một thứ văn hóa hung hăng và liều lĩnh như Zenefits (và cũng là thứ văn hóa thường thấy ở các startup non trẻ), Netflix đã có những bước tiến ngoạn mục nhờ cân bằng giữa việc tăng trưởng và lồng ghép 6 yếu tố văn hóa vào trong thành công chung. Đây là một nước cờ mà mọi startup cần phải học hỏi, để từng bước trưởng thành hóa doanh nghiệp của mình, tiến gần hơn tới vị thế một công ty lớn mạnh, bền vững.

 

Tạm kết

 

Một startup muốn phát triển, phải là một startup có sự chuẩn bị kỹ càng về mặt chiến lược dài hạn, hơn là chỉ chăm chăm đi theo tiếng gọi của lợi ích trước mắt. Cú ngã ngựa điếng người của Zenefits sẽ là bài học cảnh tỉnh dành cho những doanh nhân khởi nghiệp non trẻ, hay thậm chí cả những tổ chức lâu năm, vẫn còn đang coi thường yếu tố văn hóa trong doanh nghiệp.

 

Tài liệu tham khảo:

What Silicon Valley gets wrong (and right) about culture, Jay Rao, Quartz at Work, 2018
 

Bên cạnh các bài blog chất lượng, Cộng đồng HR 4.0 | Base People còn đem tới các bạn những số tạp chí online được biên soạn kĩ lưỡng với hàm lượng kiến thức sâu rộng, phục vụ thiết thực cho công việc hàng ngày của những người làm tuyển dụng-nhân sự và quản lý doanh nghiệp.

 

Download miễn phí E-book công thức xây dưng văn hóa doanh nghiệp chỉ với 1 click tại đây.

Từ khóa

Bài viết liên quan

Văn phòng cho nhân viên làm việc từ xa: 5 xu hướng doanh nghiệp không thể bỏ qua

Không chỉ là cách các doanh nghiệp hoạt động, đội ngũ nhân viên từ xa còn đang ảnh hưởng không nhỏ đến thiết kế của những văn phòng hiện đại nữa!

5 chiêu thức cổ vũ văn hoá học tập (learning culture) trong doanh nghiệp

Bạn đã đặt được những viên gạch nền móng cho văn hoá học tập (learning culture) của công ty. Nhưng làm thế nào để biến nó trở thành một ngôi nhà bền vững mới là bài toán khó.

5 bước xây dựng văn hóa cho doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh

Doanh nghiệp của bạn đang trên đà tăng trưởng nhanh? Bạn đang trăn trở tìm cách xây dựng nền tảng văn hoá sao cho phù hợp nhất?

Đăng ký nhận bản tin